Nov 14 2009
पुणेरी पगडी :: प्लग लोगो – क्रिएटीव्हिटी आणि इतिहास
प्लगचा लोगो
लिनक्स वापरायला सुरूवात केली त्यावेळी लिनक्स तयार करणारा लिनस टोर्वल्ड आणि त्याच्या ‘टक्सचा’ मी भलताच फॅन झालो होतो. डेस्कटॉप वर टक्स, स्क्रीनसेव्हर टक्स .. एकंदर पेग्विनच पेग्विन !
असाच दुपारी कॉम्प्युटरवर काहितरी करत बसलो होतो, कंटाळा आला म्हणून एक पेग्विन ओपन केला, गंमत म्हणून त्याच्या पांढर्या दिसणार्या पोटावर भगवा ॐ टाकला. एक पेग्विन आणि त्याच्या पोटावर ॐ, हे पाहून मागे बसलेल्या मंदार आणि आई दोघांच्याही नजरा स्क्रीनवर वळल्या आणि पुढचं एडीटींग सामुदायिक झालं म्हणजे मागून आवाज यायला लागले ..
” ए त्याला जाणवं घाल ..”
” मग आता डोक्यावर टिळक पगडी पण ठेव ..”
” अरे फेटा पण चांगला दिसल .. ”
- टिम ब्रेन स्टॉर्मिंग !
.ढेरिवर ॐ, गळ्यात जाणवं असा पेग्विन देखणा दिसत होता की विचारू नका, आणि शेवटी कळस केला पगडीने. नंतर पगडीवाला पेग्विन, ढेरीवर ॐ असलेला पेग्विन अशी दोन तीन वेगवेगळ्या चित्रांच्या फाईल व्यवस्थित तयार केल्या आणि त्या शिरीष सरांकडे ईमेलने गेल्या. त्यांच्याकडून त्या [बहुतेक शेखर जोशींमार्फत] प्लगच्या अधिकृत मेलिंग लिस्ट वर पोस्ट झाल्या. त्यानंतरच प्लगच्या स्वयंसेवकांनी [ बहुतेक झॉईड] याच ‘क्रिएटिव्ह कन्सेप्ट’ चा वापर करून ‘आर्टिस्टीकली करेक्ट इमेज’ तयार केली, की जी आज प्लगचा लोगो म्हणून वापरली जात आहे. .. खरचं विश्वास बसत नाही ना .. पुणे लिनक्स युजर ग्रुपच्या लोगोची कन्सेप्ट सासवडच्या एखाद्या पेशवीकालीन वाड्यात निर्माण झाली असेल .. टी-टाईममधे ! :)
ही पोस्ट आज कशी ?
सध्या एखादा लिनक्स लॅपटॉप घेण्याच्या विचारात असल्याने गुगलाई करताना प्लगच्या साईटवर येऊन थांबलो, तिथे लोगो संदर्भात ‘अबाउट अस’ मधे असलेली Note वाचली आणि सात-आठ वर्षांपूर्वी घडलेलं हे सगळ आठवलं, सुरूवातीला गंमत वाटली पण http://www.groklaw.net/article असल्या बातमीच्या पार्श्वभूमीवर एक प्रश्न निर्माण झाला, अर्थात याचं उत्तर मला नको असलं तरी प्लगने यावर विचार करावा एवढी माफक अपेक्षा आहे ..
-
योगदानासंबंधी नोंद :
GNU / GPL खाली तयार झालेल्या प्रत्येक सॉफ्टवेअरमधे त्याच्या कॉन्ट्रीब्युटर्सची यादी असते, योगदानासंबंधी नोंद तिथे केलेली असते. या नोंदी इंटलेक्चुअल कॉन्ट्रीब्युटर्सच्या सन्मानार्थ तर असतातच परंतू त्याशिवाय त्यावर दुसर्या कोणी अधिकार सांगण्याचा प्रश्न त्यामुळे उद्भवत नाही. जर प्लग सारखीसंस्था GNU/GPL च्या विचारधारेवर चालत असेल तर या ‘इंटलेक्चुअल कॉन्ट्री’ ची नोंद त्यांनी एखाद्या ठिकाणी करून ठेवणं आवश्यक आहे की नाही ? जर असे नसेल तर Creative common, GNU/GPL आदी-आदी गोष्टींच्या भलावणीला काहीच अर्थच उरत नाही, हो ना ? - पुढचा प्रश्न उपस्थित होतो :
अर्थात – प्रत्येक गोष्टीची नोंद करून ती वेबसाईटवर दाखवायची का ? याचं उत्तर ‘नाही’. परंतु लोगो, टायटल्स, ट्रेडमार्क आदी गोष्टी बौद्धिक अधिकाराखाली येतात, बदलत्या व्यावहारिक जगामधे याचं महत्व अनन्यसाधरनपणे वाढयत हे निश्चित आणि यासंदर्भात भविष्यात कधी कुठे प्रश्न उद्भवतील हे सांगता येत नाही, त्यामुळे वेळच्या वेळी नोंदी ठेवणं कधीही उत्तमच. - मूळ टक्स लोगो :
यासंदर्भातली मूळ टक्सची माहिती असलेल्या पानावर : http://en.wikipedia.org/wiki/Tux – लोगो काढणारा, मूळ संकल्पना देणारा आणि त्याची पुनर्रचना करणारा अशी पूर्ण माहिती उपलब्ध आहे, जर अशी माहिती ‘इथे’ देता येऊ शकते तर ‘तिथे’ का नाही ?
आणि हो, डोक्यावर पुणेरी पगडी असलेला टक्स ‘आमचा’ म्हणून कुणीतरी खिशात घालण्यापूर्वी ही पोस्ट लिहिलेली बरी म्हणून आजच्या विकान्ताचा हा व्याप !!
जाता जाता : आमच्या पुणेरी पगडीच्या प्रेमाची साक्ष देण्यासाठी हे फोटो पुरेसे आहेत :
 |
| Traditional day |
Nov 15, 2009 @ 07:24:14
फोटो अगदी मागच्या शतकातला वाट्तो… :) मस्त आलाय. बाकी पोस्ट मधलं फारसं कांही कळलं नाही.. पण चांगलंय… :)
Nov 15, 2009 @ 17:49:12
प्लग : पुणे लिनक्स युजर ग्रुप. लिनक्स ही एक ऑपरेटींग सिस्ट्म आहे, जशी माय्क्रोसॉफ्ट विन्डोज. लिनक्स मोफत येते. हे वापरणार्या/प्रसार करणार्या लोकांचा पुण्यातील ग्रुप म्हणजे प्लग.
Nov 15, 2009 @ 23:43:39
Had you included the GPL info and credentials when you emailed modified picks to your “Shekhar Sir”?
BTW, 9 out of 10 people will think of putting “Puneri Pagadi” on Tux if they were asked to create a logo for P.L.U.G.
Nov 16, 2009 @ 00:48:57
भुजंगराव,
नाही, त्यावेळी ‘असं’ काही असू शकतं हेही माहीत नव्हतं, सासवडमधे रहात असताना !
तुमचं म्हणणं कदाचित बरोबर असेल, परंतु ‘त्यावेळे’ पर्यंततरी तसं कोणी केलं नव्हतं आणि प्लग’ चे काही लोगो – PLUG या अक्षराभोवती विजेचा प्लग वगैरे दाखवून केलेले देखील मी कुठेतरी पाहिले आहेत .. आयडीया एक्स्ट्रा-ऑर्डिनरी वगैरे नसेल, पण, त्यावेळेपर्यंततरी कोणाला सुचली नव्हती हे नक्की आणि मी एडिटींग सुरू करताना ‘प्लगचा लोगो’ बनविणे हा उद्देश नव्हताच ..
.. आणि क्रिएटिव्हिटी च्या भाषेत बोलायचे झालं तर हा प्रकार जनरलाईज्ड पॅटर्न .. मधे येतो …
.. कमेंटबद्दल धन्यवाद !
Nov 25, 2009 @ 12:38:22
>>BTW, 9 out of 10 people will think of putting “Puneri Pagadi” on Tux if they were asked to create a logo for P.L.U.G.
Ignorance is Bliss :-) and Commonsense if not so Common…
इतिहास लिहिलाच आहे… बहुदा तोही लवकरच प्रकाशित होईल…
ऐतिहासिक जखमा मेंदूत भळाळत असल्याशिवाय इतिहासाचा तर्कशुद्ध वापर कोणाकडूनही होणे सर्वस्वी अशक्य वाटते…
Nov 16, 2009 @ 06:59:39
Somesh,
Very good creativity, I have experienced a lot of your Puneri Pagadi stuff….remember…
Nov 17, 2009 @ 01:19:22
Thank you Vivek. As I mentioned this is not something extra-ordinary but still the way in which it happened .. I still enjoy it !
Nov 18, 2009 @ 03:30:59
Just a few points about GPL and other licenses
1. No GPL does not require attribution.
2. Creative commons have different versions, some of which requires attribution.
The fact that you used a previously GPLed logo (correct me if wrong) essentially meant you GPLed your logo. This imposes specific obligation on you to give same rights that you received, to whoever you distribute it to. Thus usage of the logo without any further obligations but this only one is intended purpose.
But barring all this legal mumbo jumbo, i had no idea about the origins of the plug logo concept(i knew it was zoyed’s art), and will advocate putting this somewhere on plug site. And hey as you said you did it first, thanks.
PS: as a last note, GPL was designed to free the knowledge not to attribute/enhance so called “intellectual property”. And thats why it specifically omitted the “Attribution to author” clause. Think of it this way, if such a constraint was there, after some hundred thousand authors have contributed the space required to store the logo will be fractions of what is required to give these attributions, technically limiting the works useful life span.
But now your work is free to remain usable for generations rather than just few tens of years.
Nov 18, 2009 @ 04:20:33
अभिजित,
१. जीपीएल’ – मी असं म्हणत नाही की योगदानाची नोंद सक्तीची असते किंवा आहे. योगदात्याची नोंद करणे सक्तीचे नसले तरी सॉफ्टवेअर मधे असते. अगदीच काय आडोब फोटोशॉप लोड होताना त्यावर योगदान देणार्यांची नावे दाखवण्यात यायची :) ..
२. CC – खरं तर क्रिएअटिव्ह’ व्यक्तीने निर्माण केलेल्या ‘क्रिएटिविटीवर त्याचा हक्क अबाधित रहावा म्हणून हे असावं. मी त्याचा अभ्यास, वापर काहिही केला नाही. परंतु ‘झालेल्या कामाचे’ भले ते नाममात्र असतील हक्क त्याव्यक्तीकडे रहावेत .. पश्चिमेकडून आलेल्या या गोष्टी तश्या भारतात रुजायला अवघडच, कारण आपल्या इथे माणसाच्या मरणापासून सगळ्या गोष्टी ‘चिप’ .. त्यामुळे कला, संगित, क्रिएटीव्हिटी … आणि त्याची किंमत या गोष्टी अजून रूळतायत. केलेल्या कामाचं रेक्ग्निशन’ मग ते कोणत्याही स्वरूपात असो .. तसं अवघडच, एकंदर CC चा प्रसार, प्रचार आणि गरज .. आपण फारच दूर अहोत .. असं माझं [कदाचित चुकीचं] मतं असेल. सामान्य लोकांकडून असं काही अपेक्षित नसलं तर प्लग कडून मात्र नोंद असण्याची अपेक्षा करणं मला चुकीचं वाटत नाही.
मी GPL लोगो वापरला, वापरतोय हे त्यावेळी मला माहित नव्हतं, त्यामुळे बाकीच्या गोष्टींचा प्रश्नच येत नाही, त्यावेळी ‘एक गंमत’ म्हणून केलेला/झालेला हा प्रकार होता आहे आणि ज्यावेळी मी ही ईमेल पाठवली त्यावेळी मलाही हे माहित नव्हते की याचा पुढे असा उपयोग असेल, होऊ शकतो.
प्रश्न येतो नामनिर्देशनाचा, साधारण ७/८ वर्षापूर्वी झालेली घटना, जर ‘मला माझे नावच’ हवे असते तर तो हट्ट यापूर्वीच करून झाला असता. :) खरंतर विकएन्डला शोधाशोधा करताना मी तिथे पोचलो आणि सहज ‘तो’ ईमेल पहावा म्हटला तर २००६ पूर्वीचे अर्काईव्हज गायब .. म्हणजे लोगोसंदर्भातली काहीच नोंद नाही .. हे हे .. म्हणून थोडंसं लिहून काढलं मला ..’मी लोगोची कल्पना मांडली’ किंवा प्लगने निर्देश केला नाही यापेक्षा .. क्रिएटीविटी संदर्भात नोंद करायची होती .. आणि PS मधला मजकूर आवडला, हा विचार मी बर्याच वेळा केलाय. माझी याच ब्लॉगवरील मोडीची नोंद वाचा .. मी काम गंमत म्हणून करतो ..
कमेंटबद्दल धन्यवाद, पुढील आठवड्यात लॅपटॉप आल्यावर माझं लिनक्स ३ वर्षांनी पुन्हा सुरू होईल, भेट होईलच ..
Nov 25, 2009 @ 12:27:22
The fact of the life is that shortly after PLUG logo of Tux with Puneri Pagadi was released (allowed to be used by PLUG), a section of crowd from supporters of Indian Cricket Team was seen wearing that in South Africa during the matches there which was first (globally) noticed by all on Television. There after it became a custom to सगळ्या पाहुण्यांना पगडी घालून परत पाठवायचे…
(Un)fortunately i have been keeping track of पगडी प्रोग्रेस since beginning… and now this article has appeared on the blog other than that of Pune Linux Users’ Group (PLUG), it’s time for me to retire with PLUG Logo Reality Cheque in my pocket!
Now this does not mean the idea cannot spawn in multiple heads almost simultaneously… it just means, it just means credit is due where it starts… no matter whether you remember or conveniently remember to forget mentioning!
Dec 11, 2009 @ 05:55:54
Nice blog, Sudha Murti(n)chya “Wise and otherwise” chi aatwan zali..
Dec 11, 2009 @ 06:03:43
:) भा.पो. ! पण हे कुठेतरी नोंदून ठेवणं गरजेचं होतं, कारण प्लगचे त्या २००६ पर्यंतचे अर्काईव्हज गायब आहेत. आणि आडनावात ‘बारटक्के’ असल्याने दुसरं कोणी आमच्याबद्दल सांगेल असं वाटत नाही रे .. मिसिसीपीच्या पाण्याचा परिणाम ..